Az Bilinen Matbaa Terimleri | Online Matbaa Online Matbaa

Az Bilinen Matbaa Terimleri

matbaa sözlüğü

Az Bilinen Matbaa Terimleri, Öyle pek herkesin bilmediği, ya da hep duyduğu ama ne demek olduğundan bihaber olduğu matbaa terimlerini tanıyalım.

Buyrun Efendim Matbaa Terimler Sözlüğü

AMERİKAN BRİSTOL KAĞIT: Genelde tek tarafı kaplamalı veya çifttaraflı kağıt cinsidir.

Bristol, üzerinde, mürekkeple çalışmaya elverişli, kaliteli, baskıya uygun kaygan kağıt preslenmiş, daha çok kitap kapağı,kutu vb olarak kullanılan karton.
Amerikan Bristol kağıdın büyük bir çoğunlukla (yaklaşık % 90) tek yüzlü olanı kullanılmaktadır.Çift yüzlü nadir kullanılır ve istenir.

Amerikan Bristol kağıdın gramajları; 190 – 210 – 230 – 250 – 270 – 300 – 350 ve 400 gram şeklindedir.

Amerikan Bristol’ ün ebadı fix 70 x 100′ dür. Eksradan Bobin olarakta bulunmaktadır.

Bobinler 60′ lık, 70′ lik, 80′ lik, 90′ lık, ve 100 cm.liktir.

AMERİKAN CİLT: Formaları dikilmeden birleştirilen ve kitap sırtına sürülen tutkal ile bağlanan cilt şeklidir.Formalar dört kenarından kesilir ve plastik tutkalla sırtlarından birbirlerine yapıştırılır.

Sırt yüzeyini tülbent ya da tel ile daha da sağlamlaştırmak mümkündür.Uzun süre kullanılması gerekli kitaplar ya da ajanda gibi yılın her günü kullanılması zorunlu olan ürünler dışında karton kapaklı ciltleme sistemleri geliştirilmiştir.

Bu sistem ülkemizde Amerikan Cilt türü olarak tanımlanmaktadır. Amerikan cilt makinesinde, harmanı çekilmiş formaların sırt kısmı özel tırtıllı bıçaklarla traşlanır, bu bölüme tutkal sürülüp kapak takılarak preslenir.

Günümüzde yüksek tirajlı (roman, öykü, ders kitabı vb) ürünlerde ekonomik ve hızlı olması nedeniyle tercih edilir. Kuşe kağıtların ciltlenmesinde tercih edilmemelidir.

ARKA VERME: Basılmış yüzeydeki mürekkebin kurumaması halinde üzerine gelen ikinci tabaka kağıdın yüzeyini kirletmesidir.

Bu terim kağıdın ön yüzüne koyu basılan bir işin, kağıdın arkasından görülüyor olması ile karıştırılmaktadır.

BASKI: Film,kalıp,klişe vs.kullanılarak kağıt ya da başka malzemelerin üzerine yapılan her çeşit imaj transferine denir.

Baskı Çeşitleri(Teknikleri)
– Ofset baskı
– Tipo Baskı
– Tifdurk Baskı
– Flekso Baskı
– Serigrafi Baskı
– Dijital Baskı

BASKI ALANI: Makinanın baskı yapabileceği net alana denir.Her zaman basılabilir kağıdın boyutlarından küçüktür.

BASKI PROVASI: Bir işin, basıldığı zaman nasıl görüneceğini kestirme yöntemidir. Prova, son çoğaltmada kullanılacak olan gerçek kağıt, mürekkep setleri ve görüntüler ile çalışan baskıdan alınan bir örnektir.

Günümüzde dijital prova sistemleriyle baskı öncesi renkli prova alınabilmektedir.

BASKI YÜZEY KORUMA: Cilt işi bittikten sonra kitap, dergi, broşür, dosya vb. gibi materyallerin üzerine güzel bir görüntü vermek ve dış etkenlerden korumak için yapılan bir işlemdir. Bunlar selefon, laklama ve verniktir.

BLANKET: Basılacak görüntünün baskı materyaline aktarılmasını sağlamak için blanket kazanına takılan materyaldir.

BIÇAK: Kağıdı ölçülendirerek kesmek için kullanılan makine (Giyotin). Özel kesimli malzemeler için kullanılan genelde lazer ile oyularak şekillendirilmiş ahşap tabana çakılan keskin çelik parçalardan oluşan kesim şablonu.

BİTMİŞ ÖLÇÜ: Bir baskılı malzemenin kullanılacak halinin boyutu

BOYA ÜNİTESİ: Boya ünitesi; boya haznesi, taşıyıcı, verici, ezici ve dağıtıcı merdanelerden oluşur.

Merdanelerin görevi, hazneden boyayı alıp incelterek, kalıba eşit incelikte ve düzgün olarak aktarmaktır. Kalıba boya veren merdaneler kauçuk kaplıdır.

Diğer merdaneler ise çelik veya bakır kaplamadır.

C(CYAN-MAVİ): Proses baskıda mavi mürekkep için kullanılan kısaltmadır.

CİLT: Sayfa ve formaları , iplik,tutkal veya tel ile birleştirme işidir.

CTP : CTP sistemi; bilgisayarda yapılan çalışmayı doğrudan kalıba pozlandırır.Bu teknolojiden önce bilgisayarda yapılan çalışmalar önce filme pozlanır sonra da bu filmler kullanılarak filmden kalıba pozlama yapılırdı.

Bu sisteme klasik pozlama sistemi denmektedir.

CTP sisteminin en önemli avantajı: filmin ortadan kalkmasıyla birlikte iş akışının hızlanmasıdır.

Filme bağlı olarak oluşabilecek hataların önüne geçilmesi ve film maliyetlerinin bulunmayışının yanında, kalıba pozlandırmadaki tutarlılık ve kalite, ürün kalitesinin artmasını sağlamaktadır.

Sistemin diğer avantajı ise keskin nokta (tram) yapıları ve klasik sistemde kalıba çekilemeyen noktaların bu sistemde kullanılabilmesidir. 

ÇAPAK: Baskı esnasında oluşan,ortam tozu,kağıt tozu ya da kurumuş boya parçacıklarının neden olduğu ve baskılı imajı bozan küçük nokta

ÇİFT KULAK: Bir tabakanın iki tarafından eşit olarak içeriye katlanması

ÇİFTLEME (AYARSIZLIK): Flulaşma ya da gölgelenme olarak görünen baskı hatası.Kauçuk basınçları,kötü ayar,kauçuk üzerindeki mürekkep yoğunluğu,kazanların paralelliklerinde oluşan bozulma ya da kağıt transfer sorunlarından kaynaklanabilir.

ÇÖZÜNÜRLÜK: Bir imajın net ve keskin olması durumudur.

DAMLA LAK: Su damlası gibi küçük yüzeylerde kabartma efekti oluşturmak için ideal üründür. Parlak ve kabarık bir yüzey oluşturur.

Efekti çok güçlüdür, hem elle hem de gözle çok rahat algılandığı için tercih edilir.

DEGRADE: Tramın geçişleri belli etmeyecek şekilde belirli iki noka arasında artması ya da azalması.Vinyet de denir.

DENSİTOMETRE: Kağıt üzerinde boya yoğunluğunu ölçmeye yarayan makine.

DİJİTAL BASKI: Bilgisayar ortamında hazırlanmış dosyaların ink-jet ya da lazer teknolojisi kullanılarak doğrudan kağıda geçirilmesiyle dijital baskı makinaları kullanılarak yapılan baskı çeşididir.

CMYK değerler ile baskı yapılır.Ekstra renkler basılamaz.

Kağıt,Vinil, Folyo, One Way Vision, Mesh, Canvas, Cast folyo …vs. üzerine basılması işidir.
1) Dış Mekan (Outdoor ) Dijital(digital )Baskı
2) İç Mekan (indoor ) Dijital(digital ) Baskı

 

DÖRT RENK BASKI (CMYK): Dört ana renk kullanılarak (Mavi-Kırmızı-Sarı-Siyah) yapılan baskı tipi.

Proses baskı veya çok renkli baskı da denir.

DPI (DOT PER INCH): Kalıp-film pozlama makinalarının,monitörlerin ve yazıcıların çözünürlük ölçüm birimidir. Ofset Baskı tekniğinde 300 Dpi kullanılmaktadır.Dijital baskıda 72-100 dpi kullanılmaktadır.

EFEKT LAK: Genelde baskı sonrası uygulama olarakda kullanılmaktadır, kağıt ve pvc üzerine uygulanarak vurgulanmak istenen resim ve grafiklere kumlu bir görünüm kazandırır.

EMİSYON: Film,kağıt,kalıp gibi malzemelerin üzerine ışık hassasiyeti olan kimyasalların uygulanması

EMÜLSİYON: Kalıba dökülen hassas madde. (Işığa karşı duyarlı madde)

EPS (ENCAPSULATED POSTSCRİPT): Hem imajı hemde Postscript emirleri içeren dosyadır.

ERKEK KLİŞE: Çökertme ya da kabartma işlemleri sırasında basınç tarafında yer alan klişedir.

EZME: Kitap,Katalog vb. dikiş aşamasında formaların arasındaki havanın alınması için yapılan işlem. Ayrıca dikilmiş kitap,katalaog vb.ürünlerde kapak takılmadan önce uygulanır. Sırt kalınlığının sabitlenebilmesi için gereklidir.

FERSUDE: Baskı ve baskı sonrası işlemlerde, genelde hazırlık aşamasında oluşan ve başka bir şekilde kullanılması mümkün olmayan bozuk kağıtlar.

FLEKSO BASKI: Rotatif baskı makinalarında yükseltilmiş plastik ya da kauçuk kalıplarla yapılan baskı tipidir. Bobin kağıt veya plastik folyeler üzerine baskı yapar.

Flekso baskı sistemi çoğunlukla ambalaj, etiket ve gazete baskısında kullanılmaktadır. Anilin boya: Taş kömürü eterinden elde edilen organik boyadır. Flekso baskıda kullanılır.

FLİGRAN: Kağıt içerisinde yer alan ve genelde kağıt yapımında su yoğun iken oluşturulan damga

FORMA: 4-8-16 vb.sayfalardan oluşan bir kitabın,kataloğun,broşün vb.parçası olacak şekilde en küçük katlanmış baskılı kağıt şeklidir. Matbaacılıkta kullanılan temel hesaplama birimlerinden birisi olup, sekiz ön, sekiz arka olmak üzere 16 sayfadan oluşan  bölümüdür.

Tabaka kağıdın saat yönünde üç kez katlanması ile elde edilir. Baskı hesabı, 4, 8, 16 ve 32 …sayfa şeklinde 4’ün katları olarak planlanır. 4 sayfalık planlama çeyrek forma, 8 sayfalık planlama yarım forma ve 16 sayfalık planlama tam forma olarak ifade edilir.

FORMAT: Bir sayfanın ya da baskılı malzemenin tipi,boyutu,şekli ve düzeni

FORSA: Pedal,kazanlı vb.kesim makinalarında iki kazan arası basınç ayarına denir.

GİYOTİN (BIÇAK): Kağıt tabakalarının küçük ebatlara bölünmesinde ya da ciltlenmiş formaların ağızlarından traş alınmasında kullanılan; günümüzde çoğu elektronik kumanda sistemli kesim makinaları.

GOFRE: Bir görüntüyü kağıt üzerinde kabartma işlemine denir.  Gofre uygulanacak yazı,imaj v.s. klişe denilen metal levha üzerine aktarılması ve bunun pedal,kazanlı,maşalı gibi (tipo baskı makinaları) makinalarda belli bir basınç uygulanarak yapılır.
Gofre baskıda kullanılan klişeler 3 mm kalınlığındadır.

Kalın gramajlı kağıtlarda ve malzemelerde 5 mm ve üzeri kalınlıktaki klişeler kullanılmaktadır. 5 mm klişeler baskısız ajanda ve çantalarda daha yoğun olarak kullanılmaktadır.
Gofre için çift taraflı klişe yaptırılır.Klişeler asitle indirilerek oluşturulduğu gibi erozyon yöntemini kullanılarak da hazırlanabilmektedir. Klişe, basılacak işin baskı sayısına göre çinko veya çelikten olabilir.

Çinko klişeler normal klişe üretim atölyelerinde oluşturulurken çelik klişeler torna tesviye atölyelerinde erozyon yöntemi ile hazırlanmaktadır. Erozyon yöntemi ile hazırlanan klişeler maliyet olarak son derece pahalı ve hazırlanmaları uzun zaman almaktadır.

Bu yüzden fazla tercih edilmemektedir.

Gofre baskı için piyasada çinko klişeler ve fotopolimer klişeler kullanılmaktadır.
Bir klişe yüksek diğer klişe alçaktadır. Dişi adı verilen klişede iş olan yer çukurdur, diğer klişeye erkek klişe adı verilir ve iş olan yerler yüksektedir. Baskı kazanında bulunan erkek klişe ile kalıp kazanında bulunan dişi klişe arasına kağıt yerleştirilir.

Tümsek olan klişe diğer klişe üzerine baskı yapar ve kağıt kabarmış olur.
Gofre baskıda diğer baskı tekniklerine göre (tipoda keski) daha fazla güce ihtiyaç duyulur.

Tipo makineleri bu baskı gücüne sahiptir. 26×38 ebadındaki otomatik pedallı bir makine 30 ton, 36×48 ebadındaki makine ise 60 ton basınç uygulamaktadır. Bu yüksek basınç sayesinde çok iyi gofre baskı elde edilmektedir.

Forsa ayarı denilen basınç sayesinde gofre ayarı yapılabilir.350 grama kadar olan kağıtlarda forsa  fazla verildiğinde kağıtta çatlamalara ve patlamalara sebep olunabilir.

 

GÖLGELENME: Bir tabakanın önündeki görüntülrtin arkasında da oluşması. Mekanik ya da kimyasal olabilir. Yarattığı sarılaşma nedeniyle kimyasal olanına kontak sarılaşma (Contact Yellowing) da denir.

GÖLGELİ TRAM: Nokta etrafında bazen oluşan hafif ve dağınık gölge.İstenen bir durum değildir. Genelde keskinliği az olan yumuşak tramlarda oluşur.

GRİ BALANS: Cyan(Mavi), Sarı(Yellow) ve Magenta(Kırmızı) tramlarının doru bir şekilde basılarak oluşturdukları nötr gri.

GRİ BİLEŞEN DEĞİŞİMİ (GCR): Renk ayrımı esnasında Cyan,Yellow ve magenta içerisindeki gri tonların siyahın tramı ile değiştirilmesi.

GRİ SKALA: Film ve kontak kameralarda kalibrasyon için kullanılan siyahtan beyaza giden basamaklı gri tram skalası.

HAMUR KAĞIT: Kil ile kaplanmamış kağıt. Fotokopi kağıdı, defter, bloknot v.s. yapımında kullanır.

Çoğunlukla matbaacılıkta 1.Hamur ile adlandırılır.
1.Hamur kağıdın gramajları; 60-70-80-90-110-140 ve 160 gr. şeklindedir. Bunlara ek olarak 180-200-220-250 ve 300 gr. vardır.

HARMAN: Formaların sırasıyla bir araya getirimesine denir.

Formaların cilt öncesi kitap birimi haline getirilmek üzere sırayla yan yana veya iç içe dizilmesi. Bazı durumlarda tabaka harmanı yapılması da gerekebilir.

Tabaka harmanı için yatay ve kule tipi harman makineleri üretilmiştir.

HAZNE SUYU: Baskıda mürekkebin dengeli bir şekilde baskı materyaline aktarılması için kullanılan suya denir.

İPLİK DİKİŞ: Düğümlü – Atlamalı – Normal olarak çeşitleri olan ve harmanlanan formaların iplik ile birbirlerine sırt kısımlarından tutturulma işlemidir.

Bu yöntemle formalar sırtlarından delindikten sonra; ipek, pamuk ya da naylondan yapılmış ipliklerle dikilirler. İpliklerle dikiş yöntemi günümüzde artık makineleşmiştir.

Bu makineler basılan bütün formaları ardarda ve birbirine bağlı olarak diker. Dikilen formalar daha sonra, kitap,katalog vb.ürünlerin içeriğini oluşturan gruplar halinde kesilerek birbirinden ayrılır. İplikle dikiş pahalı ama en uzun ömürlü ciltleme yöntemidir.

K (BLACK-SİYAH): Proses baskıda siyah mürekkep için kullanılan kısaltma

KABARTMALI (EMBOS) LAK: Genelde baskı sonrası uygulama olarak kullanılmaktadır, vurgulanmak istenen logo, obje ve marka gibi grafiklere parlaklık ve embos (gofre) efekti vererek daha belirgin ve göz alıcı hale getirmektedir.
Uygulama Alanları: Katalog, Broşür, Kartvizit, Kitap Kapağı, Ambalaj, Tekstil Etiketleri, Karton Poşet, Sticker vb.Prese girecek işlerde ezilmesi sebebiyle yapılması önerilmez.

KALIP: Montajı tamamlanmış filmlerin görüntülerinin, ışık yoluyla aktarıldığı ve bazı kimyasal işlemlerle baskıya hazır hale getirilen yüzeyi ışığa duyarlı metal plakalardır.

KALIP MAKAS PAYI: Kalıp plakasının kalıp kazanına bağlanması için ayrılan paydır.Baskı yapmayan kısımdır.

KAMBURA: Sert kapaklı işlerde sırtı yuvarlatma işlemidir. Ciltte kitap sırtlarının yuvarlatılması işlemi.

Çok sayfalı ve sert kapaklı kitap ajanda vb. materyallerin dayanıklılığını arttırmak ve estetik görünmesini sağlamak amacıyla iplik dikiş ve tutkallamanın ardından el ile (çekiç ile sırta vurarak) veya makine ile yapılan bir işlemdir.

KAUÇUK: Kalıptan alınan boyayı kağıda aktarmakta kullanılan lastik kaplamalı tabaka

KESİM EBADI: Kağıdın baskıya alınacak ebadıdır.

KIRIM: Tabaka halindeki basılı materyalin elle ya da makine ile katlanarak forma haline getirilmesi işlemidir. Dört temel kırım tekniğinden söz edilebilir. Yatay, dikey, akardeon ve Z kırım.

KLİŞE: Matbaada harflerin ve resimlerin basılması için hazırlanan metal kalıplardır. Yada tipo baskı kalıbıda denir.

Genellikle Gofre,Varak,Soğuk Baskı gibi işlemlerde kullanılır.
1. Tipo baskıda kullanılmak amacıyla, üzerine kabartma olarak bir kompozisyon yada resim kopya edilmiş madeni levha.
2. Çukur baskıda, fotoğrafın negatifi ve pozitifi.

KROS: Baskıda renklerin yerine oturmasını sağlayan kılavuz işaretlerdir.  Montajın en az her iki yanına konur.

Genellikle kağıt ortası yerleştirilir. Kalıp çekimi, baskı ve kırım bu kroslara göre yapılır.

KUŞE KAĞIT: Yüzeyleri dolgu maddeleri ile kaplanıp perdahlanarak kaliteleri yükseltilen bu kâğıtların her iki yüzü parlak olanlarına kuşe kâğıdı denir.

Parlak ve mat kuşe olarak iki çeşidi vardır.
Kuşe kağıdın gramajları 90-115-135-170-200-250-300-350 gr.şeklindedir. Birde bunlara ek olarak Çin malı olanlarda 130 ve 150 gram mevcuttur.

LAK: Lak bir koruma ve süsleme yöntemidir ki broşür, kitap kapağı, katalog, dosya, davetiye gibi işlerde baskıyı dış etkenlere karşı korumak ve ürüne parlaklık kazandırmak için baskı yüzeyine mürekkep gibi uygulanan ve solvent ihtiva eden bir laminasyon işlemidir. Ham maddesi petroldür.Solvent hava kurutmalı,ağır kimyasallar içeren zararlı bir maddedir.Kanserojen etkisi nedeniyle gelişmiş ülkelerde kullanımı giderek azalmaktadır. Ofset yada TİPO denilen makinalara ek olarak takılan aparatlarla yapılabilen işlemdir. Sadece çıplak ofset makinada yapılamaz.
UV Lak,Dispersiyon Lak, Termo Lak, Lokal (Kısmi) Lak, Kabartmalı (Embos) Lokal Lak,Simli Lak, Efekt Lak, Damla Lak gibi lak çeşitleri vardır.
Baskı lakları yapı yönünden normal ofset mürekkeplerinin bağlayıcılarına çok benzer. Genellikle çalışmaları da benzerlik taşır. Baskı lakları renkleri olmadan çok şeffaf filmler oluşturamaz. Bu nedenle tüm ham maddeler şeffaf film oluşturabilecek maddelerden seçilmelidir. Ham madde seçimini zorlaştırmakta ve uygun madde seçimini sınırlandırmaktadır.

LAMİNASYON: Genel manada iki veya daha fazla materyalin birleştirilerek tek ve dayanıklı bir malzeme haline getirilmesi işlemidir.Matbaacılıkta kağıdın üzerine uygulanan kaplama sistemi olarak nitelendirilir.Selofan,Lak uygulamaları vb.

 

LOKAL (KISMİ) LAK: Genelde baskı sonrası uygulama olarak kullanılmaktadır, vurgulanmak istenen resim, logo, obje ve marka gibi grafiklere parlaklık katarak belli bir bölgeyi daha belirgin ve göz alıcı hale getirmektedir.

Uygulama Alanları: Katalog, Broşür, Kartvizit, Kitap Kapağı, Ambalaj, Tekstil Etiketleri, Karton Poşet, Sticker vb.

M (MAGENTA-KIRMIZI): Proses baskıda kırmızı mürekkep için kullanılan kısaltma

MAKAS: Ön ve yan pozası ayarlanan kağıt, makaslar tarafından sıkıca tutulur ve döner haldeki baskı kazanına iletilir. Basılan kağıt istife giderken makaslar geri döner ve yeni kağıdı baskı kazanına götürür.

MAKAS TARAFI: Basılacak tabakanın baskı makinası tarafından tutularak makine içerisinde ilerletildiği tarafı.

MANZARA: Kağıdın yatay olarak kullanılmasıdır.

MEKANİK CİLTLEME: Bu yöntemde; kapak ve iç sayfalar biraraya getirildikten sonra metal ya da plastikten yapılmış spiral, vida ve perçinlerle birbirine tutturulur.

MONTAJ : Işığı geçiren bir zemin folye (Astrolan) üzerine, baskısı yapılacak filmleri traseye göre yapıştırma işidir. Resim ve yazı filmlerini, her baskı rengi için ayrı ayrı olmak üzere toplayıp belli bir plana göre boyutlarını değiştirmeyen tam saydam folye üzerine, ayarlı olarak yapıştırılma işlemine montaj denir.

Günümüzde dijital ortamda montaj programları veya grafik programları kullanılarak çalışmaların kalıba hazır hale getirilmesi işlemidir.

MONTAJ ŞABLONU: Baskıda görünmesini istemediğimiz alanların örtücü kırmızı bant ve örtücü kırmızı kağıt veya örtücü siyah kağıt ile kapatılması yoluyla elde edilen ve her renk için hazırlanan şablondur.

MONTAJCI: Elle veya bilgisayar destekli olarak montaj yapan kişidir.

MÜCELLİT: Baskı sonrası işler ( Özellikle cilt işleri için kullanılan bir terimdir.) Baskısı tamamlanan işlerin kesim, kırım, harman, dikiş, kapak takma vb. İşlemlerinin yapıldığı işletmelere denir.

Pek çok matbaanın kendi bünyesinde mücellithanesi bulunmakla birlikte, özel kapak takma, varak yaldız vb. işlemler konusunda hizmet veren ciltevleri bulunmaktadır.

NUMARATÖR: Birbirini takip eden sayfalar veya perforaj ile ayrılmış karşılıklı sayfaların takibi için istenilen yerlere baskı sonrası yapılan numara koyma işlemidir.Genel olarak anlaşmalı işlerde yapılmaktadır.

OFSET BASKI: Nemlendirme ve mürekkep yardımı ile yapılan, noktanın işlemine ofset baskı denir. Kalıptan kauçuğa oradan da kağıda transfer yoluyla çalışan baskı tekniğidir.

Film yüzeyindeki tram diye adlandırdığımız noktaların kalıp yüzeyinde oluşturdukları grenler, merdaneler vasıtası ile taşınan mürekkeplerle dolarlar.
Dolan noktalar, mürekkebi bir diğer kazan üzerindeki blanket adını verdiğimiz kauçuğun üzerine kauçuk da kağıt üzerine transfer eder.
Ofset baskı tekniği 2 gruptan oluşur.
• Tabaka (Düz) ofset
• WEB (Rotatif) ofset

OFSET PROVA: Kalıp,kağıt ve mürekkep kullanılarak yapılan prova çeşididir.Deneme baskıda denir.

OTOKOPİ KAĞITLARI: Diğer adı mikro kapsül sıvamalı kâğıt olan otokopy kâğıtları, kendinden kopyalı kâğıtlar olarak bilinir.

Kâğıdın bir yüzüne gözle göremediğimiz, içi mürekkeple dolu mikro kapsüller sıvanır.

Kâğıdın diğer yüzüne sert bir cisimle bastırıldığında (kalem gibi) mikro kapsül patlar ve bir alttaki kâğıt yüzeyine aynı görüntü geçer. Fatura, irsaliye gibi çok kopyalı işlerde kullanılır. CB, CFB, CF cinsleri mevcuttur.
Otocopy kağıdında 2 ebat bulunur; 59×84 ve 70×100 cm.dir. Otocopy’de artı olarak A4 (21×29,7) ve 23×33 cm. bulunmaktadır.

OPAKLIK: Kağıdın bir tarafındaki baskıyı diğer tarafında göstermeme özelliğidir.

ORTA TON: Bir fotoğraf ya da imaj da %30 ve %70 arasındaki tram değerine denir.

OVERPRİNT: Sözcük olarak “altını oymama”, yani başka bir deyişle “üstüne bas” demektir. Renk ayrımında ise overprint olarak işaretlenen bir objenin altında yer alan farklı renkteki zeminler boşaltılmaz dolu olarak yer alır.

Bu nedenle overprint verilmiş bir objenin, altındaki renkleri örtecek kadar koyu bir renge sahip olması gerekir. Örneğin, genellikle siyah ve altın-gümüş yaldız gibi örtücü olan mürekkeplerin kullanılacağı renklerde overprint komutu verilir. Çünkü siyah en koyu renktir ve altında hangi renk olursa olsun siyah alanlar yine siyah görünecektir.

Aynı şekilde örtücü mürekkeplerin kullanılacağı renklerde alttaki renkle etkileşime girmeyeceğinden altını oymaya gerek yoktur.
Çünkü ofset baskıda kullanılan boyalar yarı şeffaftır ve üste basılan renk alttaki renkle etkileşir ve belli oranda karışır.

Overprint genel ve normal şartlarda çok kullanılan ve devreye alınan bir özellik değildir ama yapılan işe göre renklerin üst üste bindirilmesi ve oymaması gerekebilir.

Overprint uygulaması zorunlu olmadığı sürece kullanılmamalıdır.

Overprint uygulanan işlerde genel olarak sorun yaşanmaktadır.Bu komutun kullanılmaması gerekir.

OZALİT: Montajda yapılan hataları görmek için baskıya geçmeden önce yapılan prova. Amonyak ile şekillenen genelde mavi renkli olan fotoğrafik baskı provası.

PANTONE: Pantone firması tarafından üretilen ve baskı dünyasının standart renklerini oluşturan katalog.

PERFORAJ: Yırtma,katlama ya da üretim sonrası kullanımlar (kopar-al) için baskılı malzeme üzerinde sıralı küçük delikler açılması işlemidir. Perforaj parçası olan ofset makinalarda baskı ile birlikte gerçekleştirilebilen bir işlemdir.

Ofset makinada bu parçası olmayan matbaalar bıçak yaptırarak kesim makinalarında bu işlemi gerçekleştirir.

PİGMENT: Boyanın özünü teşkil eder. Onun asıl rengini verir. Çeşitli vernik ve dolgu maddeleri ile birleştirilerek boya imalinde kullanılır.

PİLYAJ:  Dosya, broşür, dergi vs. gibi basılmış materyallerin kırım yerlerine denir.

Cilt işlerinde, katlanmayı kolaylaştırmak için,kağıt, karton veya mukavva üstünde oluk açmak.Özel bıçak kullanılarak pedal,kazanlı veya maşalı makinalarda yapılan işlemdir.

Pilyaj kalınlığı hem bıçağa verilen milimetrik kalınlık hem de forsa ayarını yaparak sağlanır.

PİKSEL: Bilgisayar ,tarayıcı ya da başka bir dijital cihaz tarafından yapılan noktaya denir.

PORTRE: Kağıdın dikey olarak kullanılmasıdır.

POZA: Baskı sırasında kağıdın makinede düzgün bir şekilde baskı kazanına iletilmesini sağlayan, ileri geri hareket ettirilebilen parçadır.

PRES: Altta ve üstte aynı ölçüde iki tablası bulunan, üstte sıkma işlemini yapan bir bölümü olan, ciltleme işlemi biten işin kapağı takıldıktan sonra (kurumadan) cilt bezi mukavvaya yapışırken arada kalabilecek hava kabarcıklarının giderilmesi işleminin yapıldığı makinelerdir.

PROSES RENKLER: Baskıda kullanılan cyan,magenta,sarı ve siyah (CMYK)’tan oluşan dört ana renk

PROVA: Hataları ve değişiklikleri görmek,düzeltmek ya da işi onaylamak için yapılan herçeşit çıkış işlemi

PUNCH: Kalıp ve filmlerin hassas bir şekilde bağlanabilmesi için kullanılan makinalar ile tam uyumlu kılavuz delikleri

RENK AYRIMI: Film,kalıp ya da dijital baskı üretebilmek amacıyla yapılan,sayfa yapımından renk rötuşuna kadar işlerin toplamıdır.İyi bir renk ayrımı olmaksızın kaliteli bir iş basmak mümkün değildir.

RENK SIRALAMASI: Baskı esnasında kullanılan dört ana rengin sıralamasıdır.Genelde KCMY olarak sıralanır.

REVOLTA: Baskısı yapılan kağıdın arka yüzüne aynı kalıpla baskı yapılarak iki aynı forma elde edilen baskı şeklidir. İki çeşit revolta vardır.Bunlar ; Yanı üzerine çevirmeli revolta (Poza revolta) ve Etek-Makas revoltadır.

RGB: Kırmızı,Yeşil ve Mavi renklerin kısaltılmasıdır.Bu üç renk renklendirmenin temelini oluşturur.Genelde birçok tasarımcı grafiker bu sistemi kullanılarak çalışma yapar.Ancak Ofset Baskıda RGB renkler ile çalışma basılamaz.Mutlaka CMYK renklere çevirmek gerekmektedir.

RIP: Sayfa tanımlarını Bitmap imajlara çeviren cihaza denir. (Bitmap bir tür grafik türüdür.İlgili imajı oluşturan ve herbiri renk bilgisi içeren piksel veya noktaların yanyana ve alt alta dizilmesiyle oluşan grafik türüdür. )

ROTATİF BASKI: 8, 16, 32 sayfa modelleri için daha yoğunlukta kullanılan,bobin kağıda çok ince gramajlarda bile yapılan baskı türüdür.Genellikle Gazete, İnsert,Dergi vb.yüksek tirajlı işler için kullanılan baskı tekniğidir.

SAYFA DÜZENİ: Baskılı alanın, boyutlarının gösterildiği çalışmadır.

SAYFA: Bir yaprağın bir yüzüne denir.Bir yaprak 2 sayfadan oluşur.

SELOFAN: Kağıt,Karton gibi yumuşak dokulu ürünlerin üzerine baskıyı dış etkenlerden korumak ve tasarımı ön plana çıkartmak için kullanılan tutkal,amonyak,su malzemelerinin basınç veya sıcak termal ışıkla ürüne plastik kaplama (LAMİNASYON) sistemidir.Mat,Parlak ,Metarilize gibi çeşitleri vardır.

SERT KAPAK: Genelde 0,5-5mm malzemelere (mukavva vb.) sıvanarak hazırlanan, baskılı kağıt,cilt bezi,deri,keten,pvc vb.malzemeler ile yapılan kapağa denir.

SICAK BASKI: Ajandalara, menülere, deri anahtarlıklara, kot etiketlerine, serigrafi baskı uygulanamayan pürüzlü deri yüzeylere klişe yapmak suretiyle rezistans aracılığı ile pres uygulanarak yapılan bir baskı tekniğidir.
Sıcak baskı ; ürünün kimyasal yapısını değiştirdiği için baskı kalıcıdır.Termo derilerde basılan alan renk değiştirtiğinden genellikle sıcak baskı uygulaması tercih edilir.

SIVAMA: Baskı sonrası iki ayrı tabakanın birbirine tutkal yardımı ile yapıştırılması işlemidir.Otomatik ve manuel sıvama makinaları ile yapılmaktadır.Kalın gramajlı karton,mukavva gibi ürünlerde kaliteli sıvama tutkalı kullanılmalıdır.

SİMLİ LAK: Simli ve parlak bir yüzey oluşturmasından dolayı ambalaj endüstrisi için idel bir uygulamadır. Bütün renklerde geçerli olmak üzere 4 renk baskıda da uygulanabilmektedir. Yaratığı görsel efektten dolayı tercih edilen bir laminasyon çeşididir.

SOĞUK BASKI: Boya yada folyo kullanılmadan klişe kullanılarak yapılan gömülmüş,kabartılmış baskı çeşididir.Ciltler ve kağıtlar üzerine yapılan kabartma boyasız baskı. (Gofre).Çift taraflı dişi ve erkek klişe kullanılarak yapılan baskıdır.

SPİRAL CİLT: Yaprak halinde veya forma halinde olan harmanlanmış bir işin sırt ve herhangi arzu edilen yerinden delinerek ve istenilen yerin başından sonuna kadar özel telle birleştirilme işlemidir.

STICKER: Bu kendinden yapışkanlı kağıtlar çok çeşitli olmakla birlikte, ana 5 kalem vardır. Kuşe sticker, 1.Hamur sticker, Kromolüx sticker, Şeffaf sticker, Opak sticker.
Kuşe ve 1.Hamur stickerlar; Ofsette kullanılan çıkartmalardır. Ebatları 50 x 70 ve 70 x 100 cm.dir.
Kromolüx,Şeffaf ve Opak çıkartmalar; % 90 serigrafta kullanılan çıkartmalardır. Ebatları 70 x 100 cm. fixtir.
Kuşe, 1.Hamur ve Kromolüx’te arkası kesik ve düz olanı vardır.Çıkartmada gramaj yoktur ebat vardır.Aynı zamanda bobin olarakta bulunur.Bobin çıkartmayı genellikle etiketçiler kullanır.

SU YOLU: Kağıt üretilirken liflerin hızlandığı yön.Makina yönüde denir.Su yolu ters olan kağıtlar (kağıdın üretiminde kullanılan lif yönü ile dik açı oluşturacak şekilde kullanım) baskıda yürümediklerinden oldukça sıkıntı yaşatmaktadır.

SÜS PİLYAJI: Kitap,Katalog vb.ürünlerin sırtına 3-5 mm mesafede yapılan ve sayfaların kolay açılmasını sağlayan mesnet noktasıdır.

ŞİRAZE :Kitap,katalog vb. kapağa bağlandıkları yerin iki ucunda ibrişimden örülen ince şerite denir.

ŞİRİNG: Teslime hazır hale getirilmiş dergi, kitap, broşür, katalog gibi basılı materyallerin tek tek ya da ikili, üçlü olarak postaya verilmesi için plastik ambalaj malzemesinin (folyo) ürünlere sarılıp, ısı yardımıyla kenarlarının yapıştırılması işlemine denir.Ürünlerin taşınma ve depolanma sırasında nemden zarar görmesini ve dağılmasını önler.

ŞÖMİZ: Genellikle kitapların kapakları üzerine geçirilen baskılı koruma kapakçığı.

TARAYICI: Transparan ya da opak imajların dijital formata çevrilebilmesi için kullanılan cihazlara denir.

TASLAMA: Mukavva ve benzeri malzeme üzerine kağıt,ciltbezi,deri vb.malzemelerin tutkal ile
sıvanması işlemine denir.

TAŞMA PAYI: Kağıt kenarına kadar gelen baskının düzgün traşlanabilmesi için eklenen pay.Zeminli işlerde mutlaka taşma payı verilmelidir.

TEL DİKİŞ: İç içe atılmış formaların bir kapak ile tel kullanılarak birleştirilmesi işlemidir.Genelde az sayfalı broşür tarzı işlerde kullanılır.Düz ve Omega diye ikiye ayrılır.Düz olan tel dikiş işin sırtında genelde 2 adet düz zımba şeklinde olur.Omega tel dikiş 2 veya 4 adet klasöre takılabilmek için çıkıntılıdır.

TERMO LAK: Su bazlı koruyucu ve süsleyici olup, yapışma özelliği vardır. Blister Lak olarak da bilinir. Özel tasarlanmış Termokolon lak, Alüminyum folyo (Blister folyo) üzerine tatbik edilerek sert PVC’ye ve PS’e termik yapışma sağlar.

TİNT: Ekstra bir rengin belli oranlarda kullanılan tram değerleridir.

TİRE: Siyah ve beyaz gibi iki tondan oluşma yani ara tonların bulunmaması durumuna denir.

TIFF: Video,dijital kamera yada fotoğraf makinası yada tarayıcılardan gelen imajların saklanması için
kullanılan bilgisayar formatıdır.

TOPLAMA(MONTAJ): Baskı sonrası  laminasyon,kesim gibi işleri bitmiş Kutu,Poşet vb.ürünlerin son haline getirilmesi işlemlerine denir.

TRAM: Film ya da kalıp üzerinde düzenli nokta sislileri ile oluşturulan çizgilerdir.

TRASE: Basılacak işin bıçak izi veya son bitim çiziminin baskı yüzünün arka tarafına çizilmesine denir.Tek renk olarak basılır.Genel olarak taslamalı işlerde (elde yapılan taslamalı işlerde) işin kroslarına ve muhatlarına oturtularak taslanabilmesi için mutlaka trase olmalıdır.

TRAŞ PAYI (KESİM ÇİZGİSİ): Trase çizildikten sonra ara kesim ve kırıldıktan sonraki kesim yerlerini belirtmek için kullanılan yardımcı işarettir.

TRİGROMİ: Üç renkli seri boyalarla (Cyan+Magenta+Yellow) basılan tram açıları değişik olan baskı çeşididir.

ÜSTTEN TEL DİKİŞ: Sırttan tutturulmayacak kadar kalın kitap, dergi, makbuz, bloknot, fatura ve bilet koçanlarının biraraya getirilmesinde üstten telle dikiş yöntemi kullanılır.

Tek dezavantajı sayfaların tamamen açılmasına olanak vermemesidir. Tel, zamanla paslanıp sayfayı yırtabilir. Bu nedenle telle dikiş yöntemi, sözlük, ansiklopedi gibi başvuru niteliği taşıyan ve uzun ömürlü olması gereken yayınlarda tercih edilmemelidir.

VARAK BASKI: Isıtılmış bir klişe vasıtasıyla folyonun (Varak Malzemesi) taşıyıcısından kurtulup basılacağı alana transfer olması işlemidir. Varak klişeleri tek taraflıdır. Metal klişe veya kurşundan hazırlanmış tipo baskı kalıbının ısıtılarak, cilt bezi ya da benzeri bir materyal üzerine konulmuş yaldız kağıdına (elle veya mekanik) yoluyla elde edilen transfer baskı.

VERNİK: Baskı yüzeyine uygulanan koruma işlemlerinden biri olup dayanıklılık ve parlaklığı lak kadar olmasa da yüzeye uygulanması kolay bir maddedir.Ofset Baskı makinalarında renk baskısından sonra uygulanır.Mat ve Parlak çeşidi vardır.

 

YALDIZ: Varak baskıda kullanılan altın gümüş ve alternatif renkler ile kaplı metalik folyo malzemesidir.

YALDIZ BOYAMA (BRONZLAMA): Toz halindeki varak, gümüş vb. yaldızların transparan baskı yapılmış baskı altı malzemesine serpilmesi yoluyla yapılan boyama işlemi. Dini kitap baskılarında, tarihi mozaik baskılarında ve ambalaj sanayindeki lüks ve pahalı kutu, kağıt baskılarına uygulanan altın, gümüş, bakır ve bronz rengindeki tozların sürülmesini kolaylaştırır.

YAN KAĞIT: Sert kapaklı kitap,katalog gibi ürünlerde,iç formaların kapağa bağlanmasını sağlayan en baş ve en sonundaki çiftli sayfa grubuna denir.Genel olarak iç kağıttan daha gramajlı bir kağıt olarak uygulanması daha temiz ve kaliteli olmasını sağlar.

YAPRAK: İki tarafı birer sayfadan oluşan kağıttır.

YARIM KESİM: Bir bıçak ile malzemenin belli bir derinliğe kadar kesilmesi işlemidir.Genelde etiket(sticker) kesimlerinde taşıyıcı ile etiketi ayırmak için kullanılır.

YOLMA: Basılı tabakaların birbirlerine yapışmaları ve ayrılmaları sırasında baskılı imaja verdikleri zarardır.